Մի տաքսու պատմություն

Երևանյան անսպասելի ձյունոտ օր էր... Տուն վերադառնալու ժամանակ մի խնդիր կար լուծելու. նստել տաքսի: Մի քանի անհաջող փորձերից հետո, կարծես թե, բախտը ժպտաց ինձ և ազատ տաքսի նկատեցի: Կանգնեցրեցի այն: Սակայն վայրկյան անց նկատեցի, որ հետևի նստատեղին աղջիկ կա: Հիասթափված, հայացքս փոխեցի դեպի հեռուն՝ նոր տաքսի փնտրելու: Եվ հանկարծ նկատեցի, որ տաքսու վարորդը ձեռքի շարժումով ցույց է տալիս, որ մոտենամ: Մոտեցա: Բացում եմ վարորդի կողքի դուռը՝ ևս մեկ անգամ նկատելով, որ ետևի նստատեղին աղջիկ կա: Այդ ժամանակ լսում եմ նրա բացատրությունը. «Ուղղակի պասաժիռ կա, նստի»: Այդ պահին չըմբռնելով, թե ինչ ասվեց ինձ ու չհրաժարվելով հյուրընկալ վարորդի բարյացկամությունից ու գեղեցիկ աղջկա ընկերակցությունից՝ նստում եմ: Սկսում ենք խոսել անսպասելի տեղացող ձյունից, քաղաքականությունից: Ամեն ինչ լավ է, բայց դեռևս կան մի քանի հարցեր, որոնց պատասխանը դեռ չունեմ. 1) ով է այդ աղջիկը, 2) ես դեռ չեմ ասել, թե ուր պետք է գնալ: Սակայն հասկանալով, որ ճանապարհին դեռ խաչմերուկներ չեն եղել ու ճանապարհը միակն է՝ դեռ լռում եմ: Հասնում ենք աղջկա տան մոտ: Նա վճարում է, շնորհակալություն հայտնում ու լքում մեքենան: Պատրաստվում եմ ասել, թե ուր պետք է գնանք, բայց սկսվում է պատմությունը...

    - Քեզ էլ տանեմ Ջրվեժի խաչմերուկի մոտ իջացնեմ ու գնամ Նոռային վերցնեմ,- ասաց նա:

Իմ մոտ առաջացան մոտավոր այն զգացումները ինչ դուք եք զգում այս տողը կարդալուց հետո... ոչ մի բան չեմ հասկանում:

Զգալու սահմանը

Մարդու զգացմունքները տատանվում են ինչ-որ միջակայքում, ենթադրենք -a-ից +a: Այսինքն՝ ամենալավ պահերին զգում է +a, իսկ ամենավատ՝ -a: Պետք է նշել, որ յուրաքանչյուր մարդու մոտ այդ a-ն կարող է տարբեր քանակական գնահատական ունենալ, օրինակ՝ մեկի մոտ այն կարող է տատանվել [-5,+5], մյուսի մոտ՝ [-20,+20]: Ոչ սովորական պահերին (սթրեսի ժամանակ, ոչ սթափ վիճակում) մարդու մոտ այդ a-ն բազպատկվում է ինչ-որ գործակցով ու դառնում է  [-b,+b]: Շատ դեպքերում այդ գործակիցը մեծ է 1-ից, այսինքն՝ միջակայքը ավելի է մեծանում, օրինակ՝  [-5,+5]-ը դառնում է [-10,+10]: Այսինքն՝ մարդը դառնում է ավելի զգացմունքային:
Մարդը կամ երևույթը ավելի արժեքավոր է մեր համար (միգուցե ոմանք դա անվանեն սիրել), երբ նա (դա) կարողանում է մեր տրամադրությունը փոխել ավելի մեծ [-c,+c] միջակայքում: Օրինակ երբ մեկը կարողանում է քեզ ուրախացնել մինչև 17 (և տխրեցնել մինչև -17), այդ մարդը ավելի արժեքավոր է, քան նա ով ազդում է մեր տրամադրության վրա [-10-+10] միջակայքում: Սա ինչ-որ տեղ պարադոքսի է նման, քանի որ երկրորդը ավելի քիչ տխրություն է կարող է մեզ պատճառել:Շատերի մոտ քննարկման թեմա է որևէ երևույթի կամ մարդու հանդեպ զգացածը: Շատերի մոտ հարց է, թե

1. մարդ կարո՞ղ է սիրել միանգամից մի քանիսին: 
2. հնարավո՞ր է միաժամանակ ատել և սիրել որևէ մեկին: 

Վարսեր

Կրակ կա քո մեջ, 

Կյանքի մի մասնիկ, 

Բոց է դա անշեջ, 

Ցունամի ու փոթորիկ:

   Շատերին ես դու գրավել, 

Դարձել ես մի խայծ, 

Անհնար է չկուրանալ, 

Լավ է տեսնել գոնե մի կայծ:

Արժեքները կորցնելիս...

Գոյություն ունեն որոշակի տիպի բառեր, որոնք կենցաղային բառապաշարում դարձել են սովորական ու սկսել են կիրառվել իրենց իմաստին ոչ համապատասխան: 

1. Նման բառեր մտաբերելիս առաջին տեղը բնականաբար զբաղեցնում է «կյանքս» բառը: Այդ բառն արտասանելիս ամեն ոք պետք է պատկերացնի որևէ մարդ կամ երևույթ, որը նրա կյանքի իմաստն է: Սակայն մեր իրականության մեջ այն դարձել է «ախպերս» կամ «ընկերս» դիմելաձևերի պահեստային տարբերակը:
2. Իմ մոտ երկրորդը տեղը զբաղեցնում են  «ախպեր», «մորքուր» ու նմանատիպ ձևերով անծանոթներին դիմելը: Ինչպես կարելի է որևէ անծանոթի ու քեզ ամենահարազատ մարդկանց դասել նույն շարքում: Միգուցե ժամանակն է կիրառության մեջ հայկական այնպիսի գեղեցիկ բառեր, ինչպիսինն են  «տիկինը» կամ «պարոնը»:
3. Երրորդ հորիզոնականում «սիրել» բառն է: Իմ սուբյեկտիվ կարծիքով անընդունելի է ֆուտբոլի, մոր կամ սիրած էակի հանդեպ  «սերը» արտահայտել նույն բառով:

P.S. Այն ինչ շատ է կիրառվում մեր համար դառնում է սովորական և կորցնում է իր մեջ պարունակվող հրաշքը:

Ֆուտբոլային էթիկա

Հայաստան - Իտալիա խաղի ընթացքում մենք վերապրեցինք բազում անմոռանալի (և՛ լավ, և՛ վատ) պահեր: Ամենամեծ դրական կողմերից մեկը նման մեծ մարզդաշտում խաղին հետևելն էր: Բայց կցանկանայի անդրադառնել մի քանի փաստերի, որոնց վրա կարծես, թե ուշադրություն չի դարձվում: Դրանք չեն առնչվում հավաքականի խաղին կամ եզրափակիչ փուլ անցնելու մեր շանսերին: 

Թվարկենք խաղի կազմակերպչական բացական կողմերին.

• Գոնե այսպիսի կարևոր խաղերից առաջ մաքրել նստատեղերը,
• Հիմնի ժամանակ լուսատախտակների ցուցադրել հիմնի բառերը, որպեսզի երկրպագուները կարողանան երգել այն (չանդրադառնանք, թե ինչու առանց դրա չեն երգում),
• Լուսատախտակների վրա անդադար գովազդ ցուցադրելու փոխարեն երկրպագուներին հնարավորություն տալ դիտելու նախորդ խաղերի լավագույն կադրերը կամ այլ ինֆորմատիվ տեսանյութեր,
• Հայաստանի հավաքականի կազմը (գոլ խփող ֆուտբոլիստին) ներկայացնելիս վարողը միայն ասի ֆուտբոլիստի անունը, և ազգանունը հնարավորություն տա երկրապագուներին ասելու,
• Առաջին խաղակեսից անմիջապես հետո չմիացնել երաժշտությունը, և թույլ տալ, որ ֆուտբոլիստները լսեն մարզադաշտից հնչող ծափահարությունները,
• Երկրպագելու ժամանակ հակադարձ տրիբունաների միջև ստեղծել մրցակցություն, օրինակ՝ Հայաստան բացականչությունները լինեն հերթով՝ մեկ արևմտյանի տրիբունայի կողմից, մեկ՝ արևելյան: Դա ավելի իրատեսական է դարձել՝ հաշվի առնելով, որ այժմ կան երկու ֆան ակումբներ:

Նշվածներից շատերը արդեն բազում տարիներ կիրառություն են գտել այլ մարզադաշտերում, իսկ մեր մոտ փոխելու համար, այնքան էլ շատ բան անհրաժեշտ չէ: Իսկ ֆուտբոլային գրագիտության, էթիկայի բարձրացումը արդեն պահանջ է դարձել:  

Ես ու դու

ԵՍ

Ուժեղ երևալ ուրիշի աչքում,
Ու ամբողջ գիշեր մնալ առանց քուն,

Թե՞ լինել պարզ ու հասարակ,

Շատերի համար հիմար մի էակ:

Փորձել շեղվել քո կոնկրետ խնդրից,

Ձգտելով դեպի դեպքերն հարակից,

Թե՞գնալ ուղիղ մինչև վերջ,

Մինչև որ հարցը չունենա բաց էջ:

Տրվել շրջապատող ուղորդված հոտին,

Նսեմացնելով քո անմեղ հոգին,

Թե՞ ջանալ ստեղծել երազանքը,

Քո մեջ ապրող փոքրիկ այդ վանքը:

Քայլել նկատելով ամեն-ինչ քո շուրջ,

Բոլորի աչքում երևալ շատ լուրջ,

Թե՞ նկատել միայն քո սերը,

Ինչպես նրա մարգարիտ աչքերը:

Մարշրուտկայի ֆենոմենը

    Բոլորիս կյանքում էլ պատահել է, երբ ժամանակի որոշակի պահի անհրաժեշտ է կենտրոնանալ և որևէ կարևոր հարցի լուծում գտնել: Բայց այդպիսի դեպքերից մեծամասնության դեպքում դա մեզ չի հաջողվում, և այդ պահին մեզ թվում է անիրագործելի խնդիր: Այս երևույթը կարող է հետևանք լինել մեծ լարվածության, որը կա տվյալ պահին: Սակայն որոշ ժամանակ անց, շատ անսպասելի վայրում մենք կարող ենք գտնել այդքան բարդ թվացող հարցի պատասխանը: Սա որպես ներածություն:
    Իսկ այսօրվա գլխավոր թեման հետևյալն է. ինչու՞ է դա առավել հաճախ տեղի ունենում երթուղայինների մեջ: Հաշվի առնելով այն վիճակը, որը տիրում է երևանյան տրանսպորտներում՝ դժվար է խելամիտ պատասխան գտնել: Կարծես, թե ստեղծված են բոլոր անհրաժեշտ պայմանները, որպեսզի մենք ներերթուղային իրարանցումից բացի որևէ այլ բանի մասին մտածել չկարողանանք: Սակայն արի ու տես, որ դա այդպես չէ:
  Իսկ ո՞րն է այն բացառիկ երևույթը, որը մեզ թույլ է տալիս նման ոչ բարենպաստ պայմաններում «ստեղծագործել»: Ես դա վերագրում եմ գիտակցություն-ենթագիտակցություն անցումներին: Հայտնվելով անցանկալի իրավիճակում՝ մեր գիտակցությունը ցանկանում է մտովի հեռանալ այդտեղից և ցրվել: Այսպիսով «ղեկավարումը հանձնվում է» ենթագիտակցությանը: Իսկ վերջինս, որպես մտածելու թեմա ընտրում է վերջին ժամանակների մեր համար ամենակարևոր թեման (մեծ հավանականությամբ դա լինում է այդ կարևոր հարցը, որի լուծումը դեռ չենք գտել): Այսպիսով՝ հայտնվելով մի իրավիճակում, որտեղ բացակայում է լարվածությունը, և «անջատված են» արտաքինից եկող ազդակները (գիտակցությունը ցանկանում էր հեռանալ տվյալ իրավիճակից, և անտեսում է արտաքին շատ երևույթներ), մենք կարող ենք հանգիստ մտորել և օգտագործել մեր ողջ պոտենցիալը:

P.S. Այստեղ տեղին է հիշել «քաղցած արվեստագետ» արտահայտությունը... միգուցե այն ճիշտ է՞: